Pierwsze lata życia to czas bardzo intensywnego rozwoju układu nerwowego. Mózg dziecka jest wtedy szczególnie plastyczny, dlatego wcześnie rozpoznane nieprawidłowości można skuteczniej leczyć, a odpowiednio dobrana terapia może pomóc ograniczyć lub wyrównać deficyty rozwojowe. Jeśli niepokoi Cię zachowanie albo tempo rozwoju dziecka, zaufaj swojej obserwacji i skonsultuj ją ze specjalistą. W artykule wyjaśniamy, jakie objawy u niemowląt i starszych dzieci wymagają uwagi oraz jak wygląda wizyta u neurologa dziecięcego.
Kim jest i czym zajmuje się neurolog dziecięcy?
Neurolog dziecięcy zajmuje się profilaktyką, rozpoznawaniem i leczeniem chorób mózgu, rdzenia kręgowego oraz nerwów obwodowych, a także ocenia rozwój ruchowy dziecka, napięcie mięśniowe, odruchy i koordynację.
Diagnozuje między innymi:
● padaczkę,
● mózgowe porażenie dziecięce,
● przepukliny rdzeniowo-kręgowe,
● uszkodzenia mózgu,
● choroby genetyczne,
● migrenę,
● zaburzenia neurorozwojowe, takie jak ADHD i zaburzenia ze spektrum autyzmu.
W zależności od potrzeb neurolog ustala dalszy plan postępowania i kieruje dziecko do fizjoterapeuty, logopedy, psychologa, psychiatry dziecięcego lub terapeuty zajęciowego.
Konsultacje profilaktyczne są szczególnie ważne u wcześniaków, dzieci z ciąż mnogich lub zagrożonych oraz u dzieci po powikłaniach okołoporodowych. Dodatkowej obserwacji mogą wymagać także dzieci urodzone przez cięcie cesarskie, jeśli wskazanie do zabiegu lub przebieg porodu wiązały się z ryzykiem dla układu nerwowego.
Niepokojące objawy u niemowląt – na co zwrócić uwagę w pierwszym roku życia?
Niemowlęta rozwijają się w różnym tempie, a pojedyncze odstępstwo od typowego schematu nie zawsze oznacza zaburzenie. Konsultacji wymaga sytuacja, w której dziecko nie robi postępów, porusza się wyraźnie asymetrycznie albo występuje u niego kilka niepokojących objawów jednocześnie. Szczególną uwagę zwróć na następujące obszary:
● Asymetria ułożenia – do około 3. miesiąca życia niewielka asymetria może mieć charakter fizjologiczny i wynikać z ułożenia płodowego, powinna jednak stopniowo zanikać. Niepokój budzi długotrwałe układanie tułowia w kształt litery C, stałe obracanie głowy tylko w jedną stronę lub wyraźnie mniejsza aktywność jednej ręki albo nogi.
● Rozwój wzroku – noworodek widzi nieostro i najlepiej dostrzega twarze oraz przedmioty znajdujące się blisko, a umiejętność skupiania wzroku i śledzenia poruszającego się obiektu rozwija się w pierwszych miesiącach życia. Około 3.–4. miesiąca dziecko powinno już nawiązywać kontakt wzrokowy i wodzić oczami za przedmiotem. Brak fiksacji wzroku wymaga najpierw konsultacji okulistycznej, aby wykluczyć m.in. wadę wzroku lub zaćmę, a jeśli badanie okulistyczne nie wyjaśnia problemu, wskazana jest również ocena neurologiczna.
● Obwód głowy – w pierwszych 3 miesiącach obwód głowy zwiększa się przeciętnie o około 2 cm miesięcznie, a następnie tempo wzrostu zwalnia do około 1 cm na miesiąc. Pomiary regularnie nanoś na siatkę centylową, ponieważ od pojedynczego wyniku ważniejszy jest przebieg wzrastania. Obwód głowy poniżej 3. lub powyżej 97. centyla, a także szybkie przekraczanie kolejnych kanałów centylowych wymagają oceny lekarza i mogą wskazywać m.in. na małogłowie lub wielkogłowie, którego jedną z możliwych przyczyn jest wodogłowie.
● Napięcie mięśniowe – przy obniżonym napięciu, czyli hipotonii, niemowlę jest wiotkie, może „przelewać się przez ręce” i mieć trudności z utrzymaniem głowy, natomiast wzmożone napięcie, czyli hipertonia, sprawia, że dziecko jest nadmiernie sztywne, często się pręży, wygina ciało do tyłu lub stale zaciska piąstki. Znaczenie mają nasilenie objawów, ich symetria oraz wpływ na karmienie, pielęgnację i rozwój ruchowy.
● Kamienie milowe rozwoju ruchowego – opóźnienie osiągnięcia jednego kamienia milowego nie przesądza o nieprawidłowości, wymaga jednak konsultacji, zwłaszcza jeśli towarzyszą mu asymetria, nieprawidłowe napięcie mięśniowe, brak dalszych postępów lub utrata wcześniej nabytej umiejętności.
Terminy osiągania poszczególnych umiejętności są orientacyjne, a rozwój wcześniaków ocenia się na podstawie wieku skorygowanego.
Pilnej konsultacji wymagają:
● powtarzające się chlustające wymioty niezwiązane z infekcją pokarmową (zwłaszcza jeśli pojawiają się rano lub towarzyszy im senność),
● uwypuklone ciemiączko,
● szybki wzrost obwodu głowy,
● nietypowe ustawienie gałek ocznych.
Sygnały ostrzegawcze u starszych dzieci – wiek przedszkolny i szkolny
W wieku przedszkolnym i szkolnym niepokojące sygnały mogą dotyczyć mowy, sprawności ruchowej, zachowania lub snu. Przyjrzyj się zwłaszcza takim nieprawidłowościom jak:
● Opóźnienie rozwoju mowy – brak gaworzenia około 12. miesiąca życia, a u 2-latka zasób mniejszy niż około 50 słów i niełączenie ich w proste, dwuwyrazowe wypowiedzi. W takiej sytuacji sprawdź również słuch dziecka, a utrata słów, których wcześniej używało, zawsze wymaga niezwłocznej konsultacji.
● Niepokojące bóle głowy – sporadyczny ból nie musi świadczyć o chorobie neurologicznej, pilnej oceny wymagają jednak dolegliwości występujące rano, wybudzające dziecko w nocy, stopniowo narastające lub połączone z wymiotami, zaburzeniami widzenia, równowagi albo nadmierną sennością. Przy nawracających bólach bez objawów alarmowych warto także wykluczyć wadę wzroku podczas konsultacji okulistycznej.
● Zaburzenia motoryki i koordynacji – częste potykanie się, problemy z równowagą, upadki u dziecka, które wcześniej chodziło stabilnie, oraz nagłe pogorszenie zdolności manualnych, np. trudności z rysowaniem, zapinaniem guzików czy posługiwaniem się sztućcami; nagła zmiana chodu lub sprawności jest wskazaniem do pilnej oceny lekarskiej.
● Zmiany zachowania i problemy ze snem – nadpobudliwość, impulsywność i trudności z koncentracją mogą występować w ADHD, natomiast brak reakcji na imię, ograniczony kontakt społeczny i powtarzalne ruchy, np. machanie rękami, należą do objawów obserwowanych w zaburzeniach ze spektrum autyzmu, przy czym pojedynczy objaw nie wystarcza do rozpoznania, a ocena ma zwykle charakter wielospecjalistyczny.
● Tiki nerwowe – częste mruganie, grymasy twarzy, ruchy barkami czy chrząkanie u wielu dzieci mają charakter przejściowy i ustępują samoistnie, a konsultacji wymagają tiki utrzymujące się ponad rok, nasilone lub bolesne, prowadzące do urazów albo utrudniające naukę, relacje z rówieśnikami i codzienne funkcjonowanie. Nie upominaj dziecka ani nie zmuszaj go do powstrzymywania tików, ponieważ są to ruchy mimowolne.
● Bezsenność i lęki nocne – często nie mają podłoża neurologicznego, wskazaniem do oceny medycznej są natomiast powtarzalne epizody sztywnienia, rytmicznych ruchów lub utraty kontaktu podczas snu.
● Nadmierne ślinienie się – również nie jest swoistym objawem neurologicznym i może wynikać m.in. z oddychania przez usta lub niedrożności nosa. Skonsultuj je, jeśli utrzymuje się u starszego dziecka albo towarzyszą mu trudności z połykaniem, chrapanie, bezdechy lub inne niepokojące objawy.
Regres rozwoju i czerwone flagi – kiedy interwencja jest pilna?
Regres rozwojowy, czyli utrata wcześniej nabytych umiejętności, należy do najbardziej niepokojących sygnałów neurologicznych. Dziecko może przestać wypowiadać znane słowa, samodzielnie siadać, chodzić lub wykonywać opanowane wcześniej czynności – taka zmiana wymaga szybkiej oceny lekarskiej.
Skonsultuj również ponowne moczenie u dziecka, które było już odpieluchowane – nie zawsze ma ono podłoże neurologiczne, jednak szczególnej uwagi wymaga, gdy towarzyszą mu zaburzenia chodu, osłabienie nóg, ból pleców lub problemy z oddawaniem stolca.
Gdzie umówić wizytę u neurologa dziecięcego?
Wizytę u doświadczonego neurologa dziecięcego umówisz w sieci placówek LUX MED, które zapewniają dostęp do prywatnej opieki medycznej w placówkach na terenie całej Polski.
Dostępne terminy i miejsca konsultacji sprawdzisz online, wybierając usługę neurolog dziecięcy, a rezerwacja wizyty jest możliwa również przez Portal Pacjenta. Po wskazaniu usługi i placówki wyświetlą się dostępne terminy, a orientacyjny koszt konsultacji sprawdzisz bezpośrednio w trakcie rezerwacji lub w aktualnym cenniku LUX MED.
Podsumowanie
W przypadku zaburzeń neurologicznych u dzieci czas ma duże znaczenie – im wcześniej zostanie ustalona przyczyna niepokojących sygnałów, takich jak utrzymująca się asymetria czy utrata wcześniej nabytych umiejętności, tym szybciej można wdrożyć postępowanie wspierające rozwój i wykorzystujące plastyczność dziecięcego mózgu.
Jeśli rozwój lub zachowanie dziecka budzą Twój niepokój, zaufaj rodzicielskiej intuicji i omów swoje obserwacje z neurologiem dziecięcym w LUX MED.
FAQ – odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania
Neurolog dziecięcy – od czego jest?
Neurolog dziecięcy diagnozuje i leczy choroby mózgu, rdzenia kręgowego oraz nerwów obwodowych, a także ocenia rozwój ruchowy, napięcie mięśniowe, odruchy, koordynację i objawy napadowe.
Kiedy iść z dzieckiem do neurologa?
Konsultacji mogą wymagać m.in. utrzymująca się asymetria, nieprawidłowe napięcie mięśniowe, opóźnienie rozwoju, zaburzenia równowagi, nawracające bóle głowy z objawami alarmowymi oraz utrata wcześniej nabytych umiejętności.
Czy każdy napad drgawek oznacza padaczkę?
Nie. Pojedynczy napad, również związany z gorączką, nie jest równoznaczny z padaczką, każdy pierwszy lub niewyjaśniony epizod drgawek wymaga jednak pilnej oceny medycznej.
